Overdenking bij
Hooglied 8:6-7
1 Johannes 4:7-16
God is liefde. Een prachtige zin. Als je iemand vraagt: wie of wat is God? Dan antwoordt die ander vaak met deze woorden. God is liefde. Maar wat betekenen ze eigenlijk? Het is in ieder geval geen wiskundige formule God staat-gelijk-aan liefde. Want waar in 3x 5=15 is, en dus ook het omgekeerde waar is, 15=3×5, kun je niet zeggen liefde is God. Dat voel je.
God is liefde haalt 1 aspect naar voren, zonder alles te zeggen. We hebben dan ook over God leren denken en praten als een “iemand” die te begrijpen is maar tegelijkertijd alle begrip te boven gaat. Vorige week formuleerde Paulus het in Handelingen nog zo: in hem bewegen wij, leven wij en zijn wij.
God is liefde is een manier om iets over God te zeggen, waarbij je 1 aspect van God, liefde, even tot het allerbelangrijkste maakt.
Als we zeggen God is liefde, wat zeggen we dan eigenlijk?
Waar denken we aan bij liefde? Wat is dat? Naarmate je ouder wordt krijg je er meer zicht op. Of in ieder geval meer woorden voor. Want met liefde is het misschien wel zo dat hoe meer je ervan weet, hoe onbegrijpelijker het wordt?
Liefde tussen mensen, daar hebben we allemaal wel ervaring mee. Hoe meer leven we hebben om op terug te kijken, des te meer verhalen we over de liefde kunnen vertellen. En het gaat altijd over de omstandigheden waarin we zijn opgegroeid. Bijvoorbeeld: kom je uit een liefdevol gezin? En zo ja, hoe zag die liefde van die ouders er dan uit? Bestond die uit aanmoediging en vergeving? Bestond die uit veiligheid? Bestond die uit zorgzaamheid? Bestond die uit het nakomen van plichten ook als dat moeilijk was? Bestond die uit loslaten en meebewegen? Bestond die uit ingrijpen en bijsturen? Concreter misschien: had je iemand die voor je opstond als je ziek was in de nacht. Had je iemand die er voor je was als het leven ingewikkeld was?
Kom je uit een liefdevol gezin? Zelfs als het antwoord in de loop van je leven, als je terugkijkt van een afstandje, nee blijkt te zijn -nee er was geen liefde, dan gaan de verhalen die je daarover vertelt nog steeds over liefde. Als liefde afwezig is, zijn haar contouren, of wat liefde zou kunnen zijn wel voelbaar. In alles wat er niet gezegd of gedaan werd. In de gevolgen van de afwezigheid van liefde en de onveiligheid daarvan voor het leven erna, leren we ook iets over wat liefde zou kunnen en zou moeten zijn.
We hebben ervaring met liefde tussen mensen. In zijn aanwezigheid of zijn afwezigheid in ons gezin van herkomst. Maar ook met liefde in de relatie met mensen die geen familie van ons zijn. Bijna iedereen zal bijvoorbeeld wel verliefdheid kennen of gekend hebben. Hoe het je optilt en neersmakt, hoe die ander ieder stukje van je geest bezet kan houden en hoe je daarin tegelijkertijd de pijn van de afwezigheid van die ander diep doorvoelt. Het stukje uit Hooglied dat we lazen ademt voor mij kenmerken van zo’n verliefdheid. Hoe je alles voor de ander wilt zijn zoals de ander alles voor jou is: draag me als een zegel op je arm, als een zegel op je hart. En hoe het je in zijn greep kan houden, beklemmend als het dodenrijk is de hartstocht.
Verliefdheid duurt, als je haar in deze intense vorm ervaart, gelukkig niet voor altijd. Je zou eraan onderdoor gaan.
Liefde komt en gaat in ons bestaan. En in relaties die blijvend zijn, verandert de liefde. Verandering is de enig constante in het leven. Jij verandert, of die ander verandert. Soms zeggen mensen dat hun liefde zich verdiept en vergroot. Als een verbindende band die oneindig rekt en nooit zijn steun verliest. Soms zeggen mensen dat hun liefde afvlakt en verdunt, zodanig slijt dat er geen houden meer aan is.
Wat is liefde? We hebben allemaal ons eigen antwoord op die vraag, vanuit onze ervaring met liefde tussen ons en anderen: aanwezige liefde, afwezige liefde. En door ons leven heen, als we er even bij stilstaan, bij de liefde, verandert ons verhaal over haar. Wat liefde is wordt ingewikkelder te beantwoorden, maar misschien ook wel eenvoudiger. Omdat het allemaal makkelijker wordt als je het inzicht kunt omarmen dat je het allemaal niet weet.
God is liefde… is het eigenlijk niet hetzelfde met God? Dat we, als we erin slagen ons met God te blijven bemoeien door ons leven heen, ontdekken dat wie of wat God is steeds ingewikkelder, gelaagder, gevarieerder wordt?
Het ene moment zeggen we God is afwezig. Het andere moment zeggen we God is rechtvaardig, en weer een ander moment God is liefde. Door ons leven heen, als we af en toe bij God stilstaan, verandert ons verhaal over God. Het wordt ingewikkelder en misschien ook wel eenvoudiger. Omdat het heel eenvoudig wordt als je eenmaal het inzicht kunt omarmen dat je het ook allemaal niet weet.
En dan zeg je God is liefde. En dan voelt iedereen dat je wel iets benoemt dat wezenlijk is en mooi en goed en gaat over verbondenheid en troost en draagkracht, maar tegelijkertijd een geheim, een mysterie blijft.
God is liefde staat letterlijk in de Bijbel. En als Johannes dat schrijft, aan een kerkgemeenschap ergens, dan doet hij dat om de leden van die gemeenschap aan te sporen elkaar lief te hebben. Hij heeft het dan niet over verliefdheid natuurlijk. Hij heeft het over de liefde die in het Grieks met het woord Agape wordt aangeduid. God heeft ons liefgehad, zegt hij, en de belangrijkste uiting, het bewijs van die liefde is dat hij zijn enige Zoon heeft gezonden. Het wezenlijke van Gods liefde is niet dat wij God liefhebben, maar dat hij ons liefheeft.
De liefde die God is, heeft volgens Johannes dus te maken met elkaar dienen. Je kunt je er iets bij voorstellen dat hij juist dat schrijft aan een kerkgemeenschap die zich net heeft gevormd. Want als je naar mensen kijkt, dan is hun neiging niet altijd dat ze zichzelf geven. Dan is hun neiging niet altijd dat ze elkaar dienen. In de onzekerheid van een gemeenschap vormen met vreemde anderen, anderen die niet per se onze vrienden zijn, vallen we soms terug op de oude patronen van zelfbehoud. Van ik ben goed en jij niet, van ik ben oké en jij bent niet oké, van ben ik nou zo slim of ben jij nou zo dom. Nee, schrijft Johannes, heb elkaar lief.
Met andere woorden: laat het wezenlijke van de liefde in je gemeenschap zijn, dat je de ander liefhebt, zoals God jou liefheeft. Als je aan liefde doet, doe je aan God. Als je elkaar dient, zoals Jezus in dat verhaal over het wassen van de voeten van zijn leerlingen, dan ben je in God. Als je belijdt dat Jezus die diende tot de dood de Zoon van God is, dan heb je deel aan God, en heeft God deel aan jou.
God is liefde. We gebruiken het vaak om iets van het mysterie van God aan te geven, de diepe intuïtie dat liefde iets met God te maken heeft, dat liefde het juiste is in Gods ogen. En we kunnen over God en over liefde eigenlijk alleen maar in intuïtieve termen spreken, met tastende woorden, omdat we er gaandeweg achter komen hoe rijk en divers en gelaagd de betekenis van het woord liefde is. Net als het woord God trouwens.
Johannes geeft er in zijn brief aan de kerk een concretere betekenis aan, die van het dienen: niet met elkaar omgaan vanuit de neiging tot zelfbehoud, maar met een schenkende gunnende houding. Zoals God ons heeft liefgehad door zichzelf te geven, op dezelfde manier door te geven. Zo blijven we in de liefde. Deel van God.
God is liefde. Een prachtige zin. Als iemand vraagt: wie of wat is God? Antwoord dan met God is liefde. En voordat iemand het vraagt, laat het zien.
